Kritika ka filmo „Valentina” | katar Laura Moldovan

DeutschRomânesc

 

Kritika | katar Laura Moldovan

 

sar kerde kodo film | produktcijake historija: 

Inspirime katar jekh rindo anda Rilkesqi gilǎrimos: „Ćorrimos si jekh baro ablǒlimos andral“, ande 2013 o Maximilian Feldman thaj e Luise Schröder, lidujʒene studenti le filmosqe, telǎrdine te roden protagoniśtea ande Skopje, Mazedonia. Kote silen bibaxt, odolesqe so malavenpen le manuśendar kaj mangen but love, thai kaj ći kamen ćorrimosqo turismo. Pala panʒ kurke maladǒn jekha ćhajasa kaj mangel thaj phenel palaqo dad, ke vov kheldea jekhvar ande jekh filmo le Emirosqo Kusturica. Von len kontakto la familiasa la ćhajaqi thaj keren foro te dellen 11000 Denarea(150 Euro) thaj xaben ande vrěměa kaj filmon.

 

„Von avile amende, ćorre manuśa, te dikhen kon sam, thaj te sikaven averenqe“ phenel e Valentina, anda kasqi perspectiva sikadǒl thaj phenelpen o filmo. Kadava zitato sikavel kaj e rromenqi familia ʒanel miśto ke von si te aven sikade sar bilaćio egzemplo thaj si te pokinen peska patǐvasa. E bokh thaj o ćorrimos tradellen te keren o foro.

 

Eta puterdǒnpen le butǐa le filmosqe:  deśuduj manuśa, trin generacii ande jekh soba. Filmolpes ando kalo-parno, kaj te śukaren o avlin, odoleqe so ći mai dikhelpen miśto e ćix thaj o gunojo, numaj anda kodea sikavel sǎ mai tristo, e energia, o ʒuvindimos thaj e vitalitatǎ xaisarelpen.

Le regizorea den e bari responsabilitatǎ le phenimasqe filmosqo kaj xarani thai asavni Valentina. E deśe berśenqi ćhaj, tradel bibiʒaj thaj bidośali maśkar o filmo, vi ande bipatǐvale thai telavide scene. Kote lelpen să e vrăma anglal kaj e familia najla ći jekh sansa te inkelel andar e situacia kaj sila. Anda le scene alome kav montaʒo thaj anda le vorbi la Valentinaqe, e slika fiesavesqi familiaqomanuś sikavel sar mai dur:

Ferdi: Anda la Valentinaqe vorbi, vov sikadǒl sar jekh dilo thaj agresivo manuś.

E dej Naile: Voi si rromnǐ zurali, numaj kote laqi slika inkerel o than le sikaimasqo generalo sǎ le romnjanqo ande filmuri: Daj laći, xarani, telikani le romesqe thaj lesqe familiaqe. Me patiav kaj kadava molǎrimos telǎvel sǎ le ʒuvlean ande sǎ e lumǎ.

Jasmina: Vi voi si molǎrime, sa jekh si ke sasa vaj nasa kote kana kerdilǎs o filmo. Laqe fotografii katar o abǎv sikadǒn, kaj te lelpes sama ka le aśhunde meritimasqe problemurǎ le rromenqe.

Ramizze:  anda Valentinaqe vorbi sikavel e Ramizze sar jekh ćhaj superficialo.

O dad Asim: Vov si raspunsatori anda e familia. Vov kidel gunoio thaj tradel pesqa romnja thaj pesqe ćhavoren kav manglimos. Sar o śherutno la familiaqo, vov si kodo kaj si te avel sikadino le najesa.

O papo Ali:  Jekhvar sas familiaqo śherutno, kote si sikado pa lesqi doś (o phabarimos le cigarenqo)

Valentina: “Le doctorǎ kerde jekh doś. Me, trubujsardea te avav murśh”.O filmo piterdǒlpes kadale vorbenca la Valentinaqe. Le manuśesqe andar o publiko thovelpelesqe kamindes andre ande godi e ideea kaj voi si sexualo desorientime, buti dilivani anda jekh ćhavoro deśe berśenqo. Voi phenel vorbi phare anda jekh ćhavoro laqe berśenqo. Kon ći prinʒǎnel e ćib rromani pakialas kaj voi si jekh manuś violento, kana voi phenel pesqo kamimos. Voi prinʒǎnelpes miśto so si le love, thaj pakial kaj le love si e solucia sa le problemurenqe. Laqo suno si te khelel ande jekh filmo. O Max thaj e Luise keren laqo suno ćaćimos. Voi si lośhali kaj voi si ando centro le filmosqo, numaj ći del pesqi sama, sar si te dikhel e lumǎ laqa familia pala kodea.

Dukhaja man kaj o filmo sikavel, ke o Asim thaj e Naile ći ʒanen o dǐves le bjǐandimasqo pesqe ćhavorenqo. Kadaja buti xulǎrel len but thaj naj la kanci la themasa le filmosqi.

 

Mai but dukhaja man e scena kaj o dad Asim ćhinel le xainǎn thaj le biśheresqe korpuri mardǒn thaj zburǎn. Maj miśto avilasa te na dikhav kadea vareso. Le regisorǎ mangen katar e Valentina thaj o Ferdi te inkeren le ćhinde śhere ande le vast kaj te molǎren miśto, thaj le ćhavore śirden te khelen pesqe lenca.

 

Kadaja scena ći ʒeal ketane la themasa le filmosqi, numaj le regisorea sǎ thovedine la ando agor le filmosqo. Von pakian kaj kadaja scena representil la familia rromenqi, kaj le śherenca khaineanqe kerdǒlpen drabarimata thaj magia. Sar rromni, arakhav kaj si but laʒeanes,ande kadava ćhand te avel sikadi e rromani ethnia. Sostar si andre ando filmo e scena le pokinimasa? Kamline le regisorǎ te ćaćarenpen thaj te sikaven kaj ćaćes pokindine le ćorre manuśen? Sǎ so von sikadine andral anda familiaqo trajo naśtil khonik te pokinel lovenca. Pogor le Regisorenqe patiav ke si lenqe pharo. Ambolden katar o zitato le Rilkesqo thaj phenen so vramosardǎ o Tucholsky: „O ćorrimos naj jekh baro ablǒlimos andral, si jekh bari mizeria“.

 

Von organisiren akcii solidare thaj kiden love, laćhǎren o kher la familiaqo thaj astardǒn kirve jekhesqe ćhavores. But śhukar! Numaj kadaja buti aʒutil len numaj xarni vrǎmǎ, o filmo thaj o bilaćho sikaimos kotar si buteberśutno . Thaj so si te avel le averenca familii andar e Shutka kaj si ande sǎkodea situacia?

 

Pala kadava filmo si phares te keren peske mai lachio trajo. Numaj bare pharimasa daśtin te inkelen andar o laʒeav thaj te len pesqi pativ palpale. Le regisorǎ akzentuisardine o ćorrimos thaj o biʒanimos ande kadaja slika bilaćhi. Ande kadava ćhand thoven, na numaj la familia Demaili, numaj sǎ la ethnia rromani pogor la societateaqi. Le gaʒe pakian kaj kadava filmo si bari arta. Me, sar Rromni, pakiav kaj si jekh defajmarǎ.

 

Naj ći angluno thaj śajovel ći pogordo filmo kaj telǎvel amen. Le manuś sar o Maximilian Feldman thaj e Luise Schröder, si raspunzatorǎ anda kodea buti kaj e godi le manuśenqe pala rrom naj te parudǒl. Sǎ e vrămasam ande sa kodo ćhand presentime, sar manuś ćorre thaj dile. Kadale filmonenca lel pen e śaj le manuśenqe te prinʒeanen ćaćes le rromen. Kadea naj te avas akzeptime thaj prinʒǎnde sar manuś pativale. Kadava filmo ci aʒutil khanikas, zurǎrel le stereotipǎ thaj pharǎren e gaʒenge te hatiaren amaro rromano ćaćimos.

Meken amen te vramosaras korkorro amari historia, korkorro te sikavasla thaj korkorro te phenasla!

 

zum Filmtrailer

Regia:  Maximilian Feldman thaj Luise Schröder
Inkerimos:  51 minute
Protagoniśtea : Familia Demaili
Inklistimos: 2016, Germania
Premii: Baden/Württembergischer Filmpreis 2016, First Steps Award der Berlinale 2016 und International Documentary Award des Wiener Dokumentarfilmfestivals Ethnocineca

SCHNITT GREGOR BARTSCH & MATTHIAS SCHARFI

TON OSCAR STIEBITZ | SOUND DESIGN OSCAR STIEBITZ

MUSIK OLIVER OLE

FRIESPRODUKTION LUISE SCHRÖDER & MAXIMILIAN FELDMANN

HOCHSCHULE FILMAKADEMIE BADEN-WÜRTTEMBERG

 

Kritika katar Laura Moldovan

Marcela Laura Moldovan (30)  iskiril kritika pala filmura amende po romblog.at .

Voj kerel kritika pala filmura pala e Rom so si producirime kathar Gadje. I Laura kamel te del muj pala kodola filmura kathar jekh romani perspektiva.

 

 

Schreibe einen Kommentar

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht. Erforderliche Felder sind mit * markiert.